باغ میوه

هدف از مدیریت باغ :

مهمترین هدف از مدیریت باغ، سودآوری اقتصادی برای هنرستان می باشد. گرچه اهداف دیگری هم وجود دارد مانند زیبایی فضای هنرستان و ....

سود آوری اقتصادی یعنی دست یافتن به بالاترین سود دهی ممکن.

باغ چه زمانی به سود آوری اقتصادی می رسد؟

1. کاهش کار کارگری به کمترین میزان آن : در حال فعالیت های کارگری در باغ بسیار زیاد است. کارهایی که اگر برنامه ریزی اصولی باشد نیازی به این همه کار کارگری نیست. به طور مثال دادن کود دادمی به صورت چالکود در باغ حداقل 2-3 هفته کار کارگری نیاز دارد. همین کود دامیِ غیر اصولی که هر ساله انجام می شود، باعث افزایش بسیار زیاد علف های هرز می شود به طوری که در فصل بهار تا اوایل تابستان نیاز به چند نوبت علف زنی است.

2. کاهش هزینه ها به کمترین میزان آن :

3. نهایت بهره وری در عین تحقق موارد فوق :

آیا میزان محصول باغ توجیه اقتصادی لازم را دارد؟

متراژ باغ 55*85 متر می باشد که با کسر فضای پرتی آن می شود 50*80 متر یعنی 4000 متر مربع حدود نیم هکتار.

میزان فروش میوه باغ در سال های گذشته همواره بین 2-3 میلیون تومان بوده است. چه دو سال پیش که به غیر از گلابی ها و تعدادی از هلو ها، بقیه درختان محصول شان تقریباً خوب بود و چه سالی که گذشت و فقط زردآلو، گیلاس، آلبالو و تعدادی از شلیل های شمس محصول شان خوب بوده. در حالی که در اطراف خودمان نمونه های زیادی از درآمدزایی از درختان میوه را شاهد هستیم ، از تعدادی که با تنها یک هکتار باغ، سال های سال یک خانواده پر جمعیت را اداره می کنند، یا آنهایی که تنها با اجاره درختان گردوی اطراف زمین زراعیشان که به 100 اصله درخت هم نمی رسد، سالانه حدود 25 میلیون تومان درآمد دارند و از آنهایی که از معدود درختان موجود در حیاط خانه شان که تعداد آن از تعداد انگشتان یک دست هم کمتر است گاه تا حدود 2 میلیون تومان درآمدزایی می کنند و جالب این که هیچ کدامشان سواد کشاورزی و حتی بعضی از آنها سواد خواندن و نوشتن هم ندارند.

مسائل و مشکلات موجود در باغ و راهکارهایی برای حل آن در گذشته وجود داشته به همراه معایب آن

1. تنوع محصول ( چند محصولی ) :

در حال حاضر 12 نوع محصول در باغ وجود دارد : هلو و شلیل که خودش چند رقم دارد، زردآلو، آلبالو ، گیلاس ، سیب ، گلابی ، بادام ، انجیر ، انار ، انگور ، گردو ، چند محصولی از نظر علمی معایبی دارد که به درآمد زایی آن لطمه می زند به خصوص در این سطح پایین :

1) فاصله زمانی در گل دهی : زمان گل دهی ، معیاری است برای سمپاشی و محلول پاشی و همچنین آبیاری.

درختان هسته دار ابتدا گل می دهند بعد برگ و دانه دارها ابتدا برگ می دهند و بعد گل. این فاصله در سمپاشی و محلول پاشی تا حدودی اثر سم و کود محلول را کاهش می دهد.

در آبیاری هم به دلیل این که درختان هم نوع در ردیف های عرضی کشت شده ولی نوارهای آبیاری در ردیف های عرضی، این تأثیر زیاد است زیرا بعضی از درختان ( دانه دار ها ) در زمان گل دهی بوده و نباید آبیاری شوند، در حالی بعضی درختان دیگر ( هسته دار ها ) در آن زمان از گل دهی خارج شده اند و باید آبیاری شوند و حال آنکه ما نمی توانیم در زمان آبیاری این جداسازی را انجام بدهیم. برای این که بتوانیم چنین کاری انجام بدهیم باید در ردیف های طولی لوله کشی کنیم که هزینه بر است از طرفی اعمال این تغییر در ورود تراکتور به زمین و عملیات خاک ورزی مانع ایجاد می کند.

1. فاصله زمانی در رسیدن میوه ؛ افزایش هزینه ایاب و ذهاب تا بازار فروش : با توجه به سطح کم باغ، و با عنایت به تنوع بالای محصول و فاصله زمانی رسیدن هر محصول، معمولاً محصولات ما در هر نوبتی که برای فروش به بازار انتقال می یابد، به میزانی نیست که حداقل یک سوم و یا نصف یک وانت را پر کند. به خصوص این که بخشی از محصول در هنرستان به فروش می رسد. لذا در طول یک فصل شاهدیم که با توجه به تنوع محصول بالا، وانت هنرستان بارها و بارها برای فروش مقدار کمی از محصول به بازار می رود، در حالی که اگر تک محصولی بودیم نیاز به این تعداد ایاب و ذهاب نبود.
2. تنوع آفات و بیماری ها : هر درخت و یا هر گیاهی دو دسته آفات و بیماری دارد : یک دسته آفات و بیماری های که مختص خود آن درخت است که به آن آفات اختصاصی می گویند و یک دسته آفات و بیماری هایی است که با سایر گیاهان از جمله گیاهان گلخانه ای و ... مشترک است که به آن آفات و بیماری های مشترک گفته می شود. تنوع محصول باعث افزایش هر دو دسته از این آفات و بیماری ها می شود. 12 نوع محصول اگر هر کدام یک آفت و یا بیماری مشترک و یک آفت و بیماری اختصاصی بگیرد، مبارزه با آن بسیار سخت شده و مقرون به صرفه هم نیست.
3. حاد بودن وضعیت آفات و بیماری های موجود در باغ : به علت تنوع آفات و بیماری ها و همچنین عدم مبارزه شیمیایی و ... در سال های گذشته، بعضی از آفات و بیماری ها به مرحله حادی رسیده که از بین بردن آنها نیازمند چند سال سمپاشی مستمر می باشد، مانند نماتد که به درختان هلو و شلیل، خسارت زیادی وارد کرده است و با یک سال سمپاشی خسارت بعضی از این آفات و بیماری ها از بین نمی رود.

با عنایت به موارد فوق " نوع "و " دفعات " سمپاشی افزایش یافته و " تأثیر " و " صرفه اقتصادی " آن به شدت کاهش می یابد.

موضوع زنبور عسل و عدم سمپاشی

یکی از مواردی که همواره مطرح می شود این است که به علت وجود زنبور عسل در هنرستان امکان سمپاشی وجود نداشته و همین موضوع باعث کاهش کمّی و کیفی محصولات باغ شده است.

آیا وجود زنبور عسل باعث کاهش کمّی و کیفی محصولات باغ شده است ؟

1. توجه به عوامل اصلی در ایجاد و افزایش آفات و بیماری ها : آفات و بیماری های موجود در باغ، دلایل مختلفی دارد که مهمترین آن وجود عواملی است که زمینه رشد و فعالیت آن را فراهم می کنند، مانند چند محصولی بودن، میزان بیش از حد علف های هرز، به خصوص این که بعد از علف زنی، علف ها از زمین خارج نمی شوند و در پاییز و زمستان شرایط بسیار مناسبی برای زمستان گذرانی آفات و بیماری ها فراهم می کنند. بله در این میان عدم سمپاشی علت آن وجود زنبورهای عسل است نیز مزید بر علت است اما با توجه به وجود عوامل دیگر، اثر سمپاشی کاهش می یابد.
2. نقش زنبور عسل در تلقیح گل ها و افزایش محصول: زنبور عسل نقشی اساسی در افزایش میزان تلقیح گل ها و به تبع آن افزایش محصول دارد که معمولاً نادیده گرفته می شود. حذف زنبور عسل گرچه ممکن است تا حدودی باعث افزایش کیفیت محصولات شود، اما نه تنها باعث افزایش کمّی محصول نمی شود، بلکه کاهش محصول را به دنبال خواهد داشت. ناگفته نماند که وجود زنبور عسل در کیفیت میوه ها هم تأثیر مثبت دارد.

" بنابراین به جای این که وضعیت آفات و بیماری های باغ را متوجه زنبور های عسل کنیم بهتر است عوامل اصلی ایجاد و تشدید آفات و بیماری ها را کنترل کرده و از بین ببریم در این صورت می توانیم محصولی ارگانیک داشته باشیم "

1. بافت بسیار شنی خاک؛ عدم نگهداری آب و مواد غذایی

استراتژی حل مشکل فقر مواد غذایی خاک، در سال های گذشته : دادن هر ساله کود دامی به صورت چالکود به خاک

معایب

1. نیروی کار برای کندن چالکود
2. ناصاف شدن زمین
3. افزایش شدید علف های هرز : بخش اعظم علف های هرز موجود در باغ به علت کود دامی داده شده به زمین می باشد. به خصوص با میزان آبیاری بالایی که در باغ انجام میشود. چنانچه در باغ انگور که خاک مناسب تری نسبت به باغ میوه دارد، یک دهم این میزان هم علف هرز دیده نمی شود و خود علف های هرز، خسارات بسیاری دارد که در ادامه اشاره می شود.
4. هزینه بالاتر کود دامی نسبت به محلول پاشی

عرف اصلی میان باغداران : 2 سال اول کود دامی داده می شود و بعد تا چندین سال محلول پاشی انجام می شود و کود دامی داده نمی شود.

خسارت علف های هرز

1. نیروی کار برای حذف علف های هرز : که در گذشته با داس، زمان بسیار زیادی لازم داشت و در فصل بهار یک نیروی تمام وقت لازم بود. علف های هرز که در سال گذشته بعد از کندن در زمین باقی ماند و در زمستان بخش زیادی از آن از باغ خاج شده و سوزانده شد، مقدار زیادی هم برای تهیه کمپوست استفاده شد ولی همچنان مقدار زیادی علف خشک در باغ مانده است. با این حجم از علف های هرز ، حتی دستگاه علف زن هم کمکی برای کاهش نیاز به کارگری نمی کند.

1. ایجاد بستر مناسب برای آفات و بیماری ها : علف های هرز، آن هم با این حجم و خصوصاً این که این علف ها بعد از حذف از زمین خارج نمی شدند و در پاییز و زمستان در زمین باقی می مانند، بستری مناسب برای فعالیت و رشد و تکثیر انواع آفات و بیماری ها هستند.

استراتژی حل مشکلِ عدم نگهداری آب در خاک، در سال های گذشته : افزایش ساعات و دفعات آبیاری

گرچه تنها راه برای حل این مشکل، افزایش ساعات و دفعات آبیاری بوده و راه دیگری متصوّر نمی باشد، اما همین مسئله معایب زیادی به همراه داشته است :

1. افزایش کار پمپ آب و بالا رفتن هزینه برق.
2. افزایش میزان علف های هرز به خصوص با کود دامی بالایی که داده شده.

کاشت درخت جایگزین ( پسته )

درختان پسته در فاصله بین ردیف های درختان باغ کاشته شدند تا بعد از پیر شدن درختان باغ، جایگزینی برای آنها باشند. اما این کار معایب زیادی به همراه داشت:

1. مانعی برای عملیات خاک ورزی در بهار : که به منظور حذف علفهای هرز و تنفس بهتر ریشه درخت و افزایش محصول باید انجام شود.

2. بی توجهی به بافت خاک و نوع درخت انتخابی : همان طور که در برخی منابع ذکر شده و همچنین به عقیده اکثر پسته کاران با تجربه، کشت پسته در زمین های بسیار شنی ( مثل خاک باغ ) نتیجه نمی دهد. به عنوان نمونه بنگرید : http://iranpistachio.org/fa/homepage/2013-06-10-17-41-49/ehdas

اما با این حال درختان پسته کشت شدند بدون آنکه حداقل برای اصلاح بافت خاک، کانه کنده و خاک مناسب استفاده شود.

محصول دهی پسته

محصول دهی پسته چنانچه در منابع علمی ذکر شده و همچنین حسب تجربه پسته کاران با تجربه از سال 3-5 شروع می شود ولی محصول آن تا قبل از 5 سالگی کم بوده و از 5 سالگی به بعد افزایش می یابد و در 10-12 سالگی به اوج محصول دهی می رسد، البته در برخی منابع اوج محصول پسته در 16-20 سالگی ذکر شده که تا 30 سالگی ادامه می یابد. به عنوان نمونه بنگرید :

http://www.emamaddin.blogfa.com/post-9.aspx

http://www.farsnews.com/printable.php?=13920707000184

درختان پسته کشت شده 7-8 سال عمر داشته اند ولی هنوز محصولی نداده اند گرچه تعدادی معدود از درختان پسته به مقدار بسیار کم محصول داشته اند اما همان محصول بسیار اندک هم مغزش پوک بوده است. پوک شدن مغز پسته هم به علت کمبود پایه های نر و یا به علت فقر خاک می باشد.

جالب این که وقتی این موضوع را با چند نفر از پسته کاران با تجربه مطرح کردیم ( محصول ندادن پسته های هنرستان بعد از گذشت 7 -8 سال از زمان کشت ) بلافاصله اظهار داشتند که قطعاً باید درختان خود را در خاک های بسیار شنی کاشته باشید، " پسته در زمین شنی جواب نمی دهد " و یا میزان آبیاری آن زیاد باشد.

احتمال محصول دهی پسته در سال های آینده :

با توجه به موارد فوق امکان این که درختان پسته در سال های بعد به محصول دهی اقتصادی برسند بسیار پایین و تقریباً غیر ممکن بود. احتمال انتقال پسته به مکانی بهتر از جهت خاک و همچنین احتمال این که بتوان با کود دهی و ... آنها را به محصول اقتصادی رساند بررسی شد که منتفی بود

موارد دیگری برای این که پسته ها محصول نمی دهند، بررسی شد که همگی منتفی بودند :

1. عدم وجود نور کافی به علت سایه اندازی سایر درختان :

از جمله مهمترین عاملی که در آن برهه از زمان برای محصول دهی درختان پسته مطرح می شد، عدم وجود نور کافی بود. که به علت سایه اندازی سایر درختان ایجاد شده است. اما با کمی بررسی به این نتیجه می رسیم که عدم وجود نور دلیل مناسبی برای بار ندادن درختان پسته نیست زیرا : اولاً : سایه اندازی سایر درختان با توجه به رشد پسته ها در حال حاضر، در حدّی نیست که جلوی نور خورشید را به طور کامل بگیرد. ثانیاً : تعدادی از درختان پسته به علت خالی بودن اطرافشان از درخت، شرایط مناسبی از جهت دریافت نور دارند ولی با این حال، شرایطشان با سایر درختان تفاوت چندانی ندارد. و از طرفی، بعضی درختان هم در شرایط کمبود نور، علاوه بر رشد طولی مناسب، از رشد عرضی خوبی هم برخوردار هستند و تنه های قطوری دارند ولی باز هم محصول نداده اند. ثالثاً : به فرض وجود مشکل نور، باید گفت که کمبود نور می بایست علائم دیگری هم روی درختان داشته باشد، در حالی که ما چنین علائمی را روی درختان مشاهده نمی کنیم. رشد طولی را هم نمی توانیم جزء علائم کمبود نور تلّقی کنیم زیرا رشد طولی با رشد عرضی درخت در تعادل کامل می باشد همچنین درختانی که رشد طولی زیادی داشته اند به نور رسیده اند، اگر مشکل نور باشد می بایست، محصول می دادند و اگر مشکل نور باقی بود علائمی از خودشان نشان می دادند. رابعاً : تأثیر کمبود نور بر محصول دهی هرگز به این میزان نیست که به طور کامل جلوی محصول دهی را بگیرد. مگر آنکه هیچ نوری وجود نداشته باشد که در آن صورت همان طور که گفته شد درختان علائمی از خود نشان می دهند و حتی خشک می شوند.

1. Ph خاک

درختان پسته نسبت به خاک های خیلی شور و یا خیلی قلیایی حساس هستند.

احتمال شوری بیش از حد خاک

گرچه هر ساله مقداری کود دامی به صورت " چال کود " پای درختان داده می شود. اما این مسئله نمی تواند منجر به شور شدن بیش از حدّ خاک شده باشد. زیرا اولاً( در گذشته به این خاک ها آهک اضافه شده است. دوماً( بافت بسیار شنی خاک و میزان آبیاری بسیار بالا، از شور شدن بیش از حدّ خاک جلوگیری می کند. سوماً( شوری خاک علائم خاص به خود را دارد که ما چنین علائمی را در درختان پسته مشاهده نمی کنیم.

احتمال قلیایی بودن بیش از حد خاک

احتمال قلیایی بودن خاک نیز محتمل است خصوصاً با توجه به اضافه کردن آهک و بافت بسیار شنی آن. اما این احتمال نیز منتفی است زیرا : اولاً( گرچه زرد آلو و آلبالو که مقاوم به قلیایی بون خاک هستند جزء پر محصول ترین درختان باغ هستند و بادام هم که مقاوم به قلیاییت خاک است محصول دهی دارد و درخت سیب که به شوری و قلیایی بودن خاک بی تفاوت است نیز از محصول دهی خوبی برخوردار است، اما اگر خاک باغ، بیش از حد قلیایی بود، درختی مثل گیلاس که شرایطی تقریباً شبیه به پسته دارد و به قلیایی بودن بیش از حد خاک حساس است، و یا درختانی مثل هلو و شلیل که به قلیایت خاک حساسیت بیشتری نسبت به پسته دارند نیز می بایست با مشکلاتی مواجه می شدند، اما هیچ کدام از این درختان با مشکلی مواجه نشده اند. درختان گیلاس امسال باردهی خوبی داشته اند، درختان هلو و شلیل هم گرچه عمرشان روبه پایان بود، اما مشکل چندانی در باردهی نداشته اند. دوماً( قلیاییت بیش از حد خاک، باعث مشکل در جذب برخی عناصر غذایی شده و درختان را با کمبود آن عناصر مواجه می کند و علائم کمبود عناصر غذایی هم معمولاً شدید بوده و قابل تشخیص است، این در حالی است که در هیچ کدام از درختان حساس به قلیاییت خاک از جمله پسته، گیلاس، هلو و شلیل، شاهد این علائم نبوده ایم.

سودآوری پسته نسبت به سایر محصولات :

از همه موارد فوق که بگذریم، مهمترین مسئله، میزان سودآوری اقتصادی پسته نسبت به سایر درختان است. پسته درختی است که معمولاً آن را در جاهایی کشت می کنند که آب کافی در دسترس نباشد زیرا پسته به کم آبی بسیار مقاوم است و از طرفی در میان درختان مقاوم به کم آبی، به سایر عوامل محیطی مقاوم تر است.

سودآوری پایین پسته نسبت به سایر محصولات

پسته معمولاً هر یک سال در میان محصول می دهد، و این خود یکی از علل سودآوری پایین آن است، علت دیگر، نیاز به فرآوری میوه آن است که هم نیاز کارگری زیادی دارد و هم هزینه بر است. این دو علت در کنار علل دیگری چون میزان محصول و ... از علت های مهم سودآوری پایین پسته می باشد.

در حال حاضر در برخی مناطق کرمان که آب کافی وجود دارد، پسته کاران اقدام به کشت هلو و شلیل کرده اند. بنابراین گرچه ممکن است با حذف پسته چند سال کار عقب افتاده باشد ( به فرض این که درختان پسته در سال های آینده به محصول اقتصادی می رسیدند که فرضی محال است ) ، ولی به جهت میزان سودآوری بیشتر درختان جایگزین ، در طولانی مدت و در یک نمودار چند ساله، درآمد ما بیشتر خواهد بود.

*راهکارها

الف) حذف درختان خشک شده و واکاری با درختان جدید در جاهای خالی باغ

معایب

1. سایه اندازی : جدای از این که برای واکاری از چه نوع درختی استفاده می کنیم ، در برخی قسمت ها با مشکل سایه اندازی مواجه می شویم و این باعث ضعف درخت از پایه خواهد شد. مشکل سایه اندازی در تمام قسمت ها هست به غیر از قسمت هلو و شلیل که اکثراً خشک شده اند.
2. حمله آفات و بیماری های موجود به نهال های جدید : از آنجا که باغ میوه در حال حاضر کلکسیونی از آفات و بیماری های اختصاصی و غیر اختصاصی است، نهال های کشت شده ، از حمله آنها مصون نخواهد ماند.
3. عدم یکدست شدن درختان باغ : اگر هر سال تعدادی نهال را به منظور واکاری در جاهای خالی و به جای درختان خشک شده بکاریم، نهال ها از نظر، سنی یک دست نخواهند شد و از آنجا که درختان در سنین مختلف نیازهای متفاوتی دارند، ما نمی توانیم در برنامه ریزی هایمان فاکتور سن درخت را اعمال کنیم و این خودش یک لطمه به درختان خواهد بود.
4. محدودیت در انتخاب نوع درخت برای واکاری: به جهت فواصل درختان در بین ردیف ها و داخل ردیف ها، برای واکاری حتماً باید از همان درختان استفاده کنیم و نمی توانیم مثلاً از گردو استفاده کنیم.

ب)حذف همه درختان، اصلاح خاک و کشت درخت جدید در باغ

جدای از این که چه درختی باید بکاریم، بهترین راه برای حذف آفات و بیماری های موجود ، اصلاح خاک همین راه است. با حذف همه درختان و از بین بردن علف های هرز با عملیات خاک ورزی مثل شخم و دیسک و ... آفات و بیماری های موجود به میزان قابل توجهی کاهش می یابند، زیرا هم میزبان های آفات و بیماری ها از میان رفته اند و هم این که خود آفات و بیماری ها که در مرحله زمستان گذرانی هستند تا حد زیادی کنترل شده و از بین می روند. همچنین با کندن کانه و اضافه کردن خاک مناسب ، مشکلات مربوط به بافت بسیار شنی آن هم اصلاح خواهد شد.

اما چه درختی بکاریم؟

گزینه های زیادی برای کشت جایگزین وجود دارد، مثل زردآلو که تقریباً خوب جواب داده تا درختان دیگر اما به نظر گردو بهترین گزینه برای کشت می باشد در ادامه مزایای کشت گردو را بررسی می کنیم:

چرا گردو؟

1. خشک بار بودن و امکان نگهداری و فروش آن در زمستان که قیمت بالاتر است.
2. توجیه اقتصادی بالاتر نسبت به سایر درختان
3. عمر اقتصادی و مقاومت بالاتر
4. فضای مناسب هنرستان که حساسیت های گردو را پوشش می دهد : بیشترین حساسیت گردو به آبیاری نامنظم ، سرمای بهاره و باد گرم تابستانه است که هر سه این موارد را به راحتی می توان در هنرستان مدیریت کرد. مثلاً در خصوص سرما علاوه بر اینکه محیط بسته هنرستان خسارت آن را بسیار کاهش می دهد، می توانیم نهال های مقاوم به سرما استفاده کنیم.
5. گردوهای کشت شده در هنرستان که به مرحله میوه دهی رسیده اند، مانند سایر درختان حساس به سرما مانند زردآلود، خسارتی از سرما در این سال ها ندیده اند، همچنین آفت و یا بیماری خاصی در آنها مشاهده نشده است، با اینکه رقم رقم انتخاب شده گردو، رقم خوبی نبوده و همچنین به جهت خاک و در معرض سرما و گرما بودن در بدترین قسمت هنرستان کشت شده اند و حداقل رسیدگی لازم را که دیگر درختان میوه دارند، نداشته اند.

مشکل گردو های کشت شده در هنرستان

1. خشک شدن تعدادی از نهال هایی که چند سال پیش به عنوان نمونه در باغ کشت شده بود : به علت خاک دستی نامناسب
2. سیاه شدن مغز گردو : هفت علت برای آن متصور است : اول ) بیماری بلایت دوم ) کرم مغزخوار گردو سوم )عوامل ژنتیکی چهارم )عوامل محیطی پنجم ) تغذیه و کود دهی ششم) زمان و نحوه برداشت هفتم) آبیاری زیاد

از آنجا که میزان آبیاری درختان گردو بسیار زیاد است عامل سیاه شدن درختان گردو را مورد هفتم یعنی آبیاری زیاد دانست. البته احتمال بلایت هم خیلی بعید نیست به خصوص این که چند سال قبل، با تجویز آقای ابراهیم مافی سم بوردو که مخصوص مبارزه با بلایت است زده شد و سیاهی مغز گردو ها را کنترل کرد. البته خود آبیاری زیاد هم در بوجود آمدن بلایت تأثیر گذار می باشد. ضمناً این رقم ها مقاوم به بلایت نبوده اند.

تصاویر

تصویر شماره 2

تصویر3

تصویر4

تصویر شماره 5

تصویر

تصویر

تصویر